Kuşçulukta en sinir bozucu ses nedir derseniz, gece el fenerini alıp kümese girdiğinizde o sessizliği bölen ince bir "hık, hık" tıksırma sesi ya da nefes alırken duyulan o derinden gelen hırıltıdır. Hele ki gökyüzüne sevdalı bir uçum veya yarış kuşu yetiştiriyorsanız, bu ses adeta bir kabusun başlangıcıdır.
Değerli Eguvercin.com dostları, güvercinler gökyüzünün atletleridir. Ciğerleri bozuk, nefesi tıkanmış bir atlet nasıl maraton koşamazsa; solunum yolu tıkanmış bir güvercin de ne uçabilir, ne form tutabilir ne de sağlıklı bir yavru büyütebilir. Bugün kümeslerin bu kronik belasını, ezbere bilgileri bir kenara bırakıp tamamen yaşanmış kümes tecrübeleriyle masaya yatırıyoruz.
Solunum Yolu Hastalıkları Neden Patlak Verir?
Çoğu zaman suçu hemen dışarıdan gelen bir mikroba atarız ama inanın bana, solunum yolu hastalıklarının %80'i kendi yaptığımız kümes hatalarından kaynaklanır. Mikrop (Mycoplasma, Ornithosis veya Coryza) sadece bizim ona yarattığımız uygun ortamı bekler.
En Büyük Düşman:Cereyan (Hava Akımı): Kuş soğuktan donmaz ama cereyandan ölür. Kümesin iki farklı yerinden giren rüzgar doğrudan kuşun üzerine vuruyorsa, o hayvanın solunum sisteminin çökmesi an meselesidir.
Kötü Havalandırma ve Amonyak Kokusu: Kümese girdiğinizde burnunuza keskin bir dışkı (amonyak) kokusu çarpıyorsa, içerideki hava kuşların ciğerlerini içten içe yakıyor demektir.
Toz ve Aşırı Kuruluk: Taban ızgaralarının altında biriken ince tüy tozları veya yanlış kullanılan tozlu kumlar, hayvan her kanat çırptığında havaya kalkar ve doğrudan ciğerlere yapışır.
Stres Faktörleri: Yarış/uçum yorgunluğu, tüy dökümü stresi veya kümesteki aşırı kalabalık hayvanın direncini kırar, uyuyan hastalık uyanır.
Hastalığı Nasıl Tanırız? Belirtiler Nelerdir?
Solunum yolu enfeksiyonları sinsi başlar. "Dün hiçbir şeyi yoktu, bugün hırıldıyor" dediğiniz kuş, aslında günlerdir size sinyal veriyordur ama gözden kaçmıştır. Yetiştirici olarak dikkat etmeniz gereken detaylar şunlardır:
# 1. Burun Zarlarının (Pudrasının) Renginin Değişmesi:
Sağlıklı bir güvercinin burun zarı (gagasının üstündeki etli kısım) bembeyaz, pudralı bir görünüme sahiptir. Eğer bu beyazlık grileşmişse, ıslak ve kirli bir görünüm almışsa, kuş burnunu çekiyor ve nezle başlamış demektir.
# 2. Göz Sulanması (Tek Göz Nezlesi):
Genellikle "Ornithosis" dediğimiz illette görülür. Kuşun tek bir gözü veya her iki gözü birden sulanır, etrafı kızarır. Kuş sürekli gözünü kanadının omuz kısmına sürtme ihtiyacı duyar. Omuz tüylerine bakarsanız, gözyaşı ve sümükten dolayı o bölgenin kirlenip tüylerinin yapıştığını görürsünüz.
# 3. Açık Ağızla Nefes Alma ve Hırıltı:
Hastalık ilerleyip alt solunum yollarına (ciğerlere ve hava keselerine) indiğinde kuş nefes almakta zorlanır. Gaga hafif açık durur, kuyruk aşağı yukarı oynayarak nefes pompalamaya çalışır. Hayvanı elinize alıp kulağınıza yaklaştırdığınızda içeriden resmen "kedi mırıltısı" veya "tıklama" gibi sesler gelir.
# 4. Boğazda Balgam (Sümük):
Kuşun gagasını açıp ışığa doğru tuttuğunuzda, boğazında uzayan sümüksü, iplik gibi bir balgam görürsünüz. Kuş yutkunmakta zorlanır.
Solunum Yolu Hastalıklarında Tedavi Yaklaşımı
Bir kuş hırıldamaya başladığında hemen suya bir antibiyotik karıştırıp "3 günde çözerim" demek en büyük yanılgıdır. Solunum sistemi çok hassastır ve iyileşmesi zaman alır.
# 1. Hastayı Ayırın ve Havasını Temizleyin:
Hırıldayan, gözü sulanan kuşu anında başka bir kafese alın. İlk işiniz hastaya ilaç vermek değil, kümesin havasını düzeltmek olmalıdır. Cereyanı kesin ama temiz hava girişini mutlaka sağlayın.
# 2. Doğru İlaç Kombinasyonları:
Solunum hastalıklarında veteriner hekimlerin en çok başvurduğu etken maddeler Doksisiklin, Tilosin, Eritromisin veya Makrolid grubu antibiyotiklerdir. Özellikle burun akıntısı ve hırıltının bir arada olduğu ağır vakalarda geniş spektrumlu solunum ilaçları kullanılır. İlacı kullanırken dozajı kesinlikle prospektüse veya veterinerinize göre ayarlayın.
# 3. Tedaviyi Asla Yarıda Kesmeyin:
Solunum yolu tedavisi minimum 5 ile 7 gün kesintisiz sürmelidir. 2. gün kuş hırıltıyı kesti diye ilacı bırakırsanız, hastalık bir hafta sonra çok daha şiddetli geri döner ve bu sefer o ilaç da işe yaramaz.
# 4. Balgam Sökücü Desteği:
İnsanlarda olduğu gibi kuşlarda da ciğerdeki balgamın atılması gerekir. Veterinerlerin önerdiği kuşlara özel balgam sökücüleri (örn: Bromheksin etken maddeli ürünler) antibiyotikle beraber kullanmak, hayvanın çok daha hızlı nefes almasını sağlar.
# 5. Tedavi Sonrası Toparlama:
Antibiyotik kürü bittikten hemen sonra, yorulan karaciğeri ve sıfırlanan bağırsağı toparlamak için mutlaka 2-3 gün kaliteli probiyotik ve vitamin takviyesi yapın.
Hastalığı Kümesten Uzak Tutmanın Altın Kuralları (Korunma)
"Hastalık gelmeden önlemini almak, hastalandıktan sonra tedavi etmekten yüz kat daha kolay ve ucuzdur." Bu lafı kümesinizin kapısına asın.
Havalandırma vs.Cereyan: Kümesin tavanına yakın bir yerden pis havanın çıkacağı, aşağıdan (ama kuşun direkt üzerine vurmayacak şekilde) temiz havanın gireceği bir sistem kurun. İçerideki hava her zaman taze olmalı.
Tozla Mücadele: Kümes tabanını sık sık temizleyin. Yerdeki ince tozları uçurmamak için temizlik öncesi zemine hafifçe (çok nemlendirmeden) dezenfektanlı su spreyleyebilirsiniz.
Damızlık Altlarına Dikkat: Yavru zamanı yuvalıklarda çok fazla dışkı birikir ve bu dışkı kuruduğunda amonyak gazı çıkarır. Yavruların gözlerinin sulanmasının en büyük sebebi doğrudan altlarındaki o pislikten soludukları gazdır. Yuvalıkları temiz tutun.
Yeni Kuş Karantinası: Bunu her hastalık yazımızda söylüyoruz; kümese yeni aldığınız bir kuşu en az 15 gün ayrı bir yerde tutmadan kendi kuşlarınızın arasına salmayın. Belki o kuşta hastalık belirtisi yoktur ama "taşıyıcıdır", kendi kümesinizin dengesini bir günde altüst eder.
Gökyüzünde süzülen bir kuşun en büyük silahı nefesidir. Onların nefesini ferah, kümesinizin havasını temiz tuttuğunuz sürece hastalıklardan çok uzak, keyifli bir kuşçuluk yaparsınız.