Kuşçuluk dünyasında her yiğidin yoğurt yiyişi, her yörenin de gökyüzünü izleyiş tarzı farklıdır. Güneydoğu’nun semalarında dikine fişekleyen taklacılar, Marmara’da bulutlara karışan Bursa oynarları ustaların aklını başından alırken; Ege’nin o ılık rüzgarlarında bambaşka bir efsane kanat çırpar. Gökyüzünden adeta bir matkap gibi havayı delerek, bir pervane edasıyla şelale gibi aşağı dökülen o muazzam ırk: Dönek Güvercini.
Değerli Eguvercin.com ailesi, bugün çatıdaki o ahşap sandalyemize kurulup yönümüzü Ege'ye, Balkanlar'a çeviriyoruz. Yürekleri ağza getiren o süratli dönüşleri, rüzgarla yaptıkları o ölümcül dansı ve bir yetiştiriciyi saatlerce gökyüzüne kilitleyen "Dönek" ırkının tüm sırlarını, tamamen kümesin içinden, usta işi tecrübelerle masaya yatırıyoruz.
Dönek Güvercini Nasıl Tanınır? Fiziğindeki Sır
Dönek güvercinleri "masa kuşu" veya "kostüm kuşu" değildir. Yerde dururken öyle çok gösterişli, kabarık veya süslü bir havaları yoktur. Bütün yatırımlarını kaslarına ve kanat yapılarına yapmış, tamamen aerodinamik birer sporcudurlar.
Paça ve Tepe Yoktur: Havada saniyede bilmem kaç tur atacak bir kuşun ayaklarında sürtünme yaratacak paçalar olamaz. Döneklerin bacakları ince, kırmızı ve tamamen çıplaktır. Kafaları ise genelde düzdür (kabak), tepe bulunmaz.
Kaslı ve Atletik Vücut: Elinize aldığınızda kuşun göğüs kafesinin genişliğini, kanat teleklerinin sertliğini anında hissedersiniz. Sıkı bir kas yapısına sahiptirler çünkü o dönüş (pervane) hareketi muazzam bir güç gerektirir.
Renkler (Kostüm): Dönek yetiştiricisinin en son umursadığı şey kuşun rengidir. Ancak yine de yöresel olarak "Çakal, Alaca, Baska, Kara, Gök" gibi renk dağılımları popülerdir. Gövdesi farklı, kanat uçları farklı renkte olan alacalı kuşlar havada dönerken renklerin birbirine karışması görsel bir şölen sunar.
Gökyüzündeki Adrenalin: Dönek Uçuş Stili ve "Pervane" Dönüşü
Geldik işin en can alıcı, en nefes kesen kısmına. Bir döneği diğer tüm ırklardan ayıran o efsanevi uçuş ve dönüş stili nedir?
Dönek güvercini tek başına değil, 3-5 kuştan oluşan ufak postalar (filolar) halinde uçurulmayı sever. Havaya kalktıklarında geniş daireler çizerek yavaş yavaş yükselirler. Çok fazla noktaya (sineğe) çıkmazlar; hedefleri ile aralarında her an bağlantı kurabilecekleri orta bir irtifada gezinirler. Ve o an gelir...
# 1. Pırıltı (İniş Sinyali):
Dönek kuşu havada keyfine göre veya yorulup da kendi kendine dönerek inmez. Sahibinden komut bekler. Usta yetiştirici, kuşlar tam kümesin üzerindeyken veya uygun bir açıdayken yere (veya çatıya) pırıltı atar. Yani yerde kanat çırpan, hevesli bir dişi veya başka bir kuş gösterir.
# 2. Kilitlenme ve Matkap (Pervane) İnişi:
Havada pırıltıyı gören dönek, saniyeler içinde kararını verir. Kanatlarını vücuduna yapıştırır, göğsünün üzerine boşluğa atlar. İşte bu noktada taklacılar gibi geriye takla atmaz; kanadının birini eksen alarak (tek kanat üzerine yatarak) kendi etrafında hızla dönmeye başlar.
Adeta çalışan bir vantilatör, bir pervane veya dönerek düşen bir çınar yaprağı gibi inanılmaz bir hızla yere doğru "burgu" yapar. Bu dönüş o kadar hızlıdır ki, havada sadece yuvarlak bir renk bulutu görürsünüz.
# 3. Hayat Kurtaran Fren:
Yere sadece birkaç metre, bazen birkaç santim kala o muazzam dönüşü aniden keser, kanatlarını paraşüt gibi açar ve tüy gibi yere iner. Eğer kuş hızını ayarlayamaz veya freni geciktirirse yere çakılır, göğsünü patlatır. İşte dönek yetiştiricisinin her inişte yüreğinin ağzına gelmesinin sebebi bu ölümcül hızdır.
Dönek Yetiştiriciliğinin Kümes ve Antrenman Sırları
Bu kadar ekstrem bir performans sergileyen kuşun bakımı da sıradan olamaz. Bir döneği hakkıyla uçurmak ciddi bir ustalık ister.
Rüzgar,Döneğin Yakıtıdır: Bir taklacı her havada uçabilir ama bir dönek asla! Dönek rüzgarsız, ölü havayı sevmez. Kuşun o pervaneye girip dönmesi için kanadının altına rüzgarı alması şarttır. Poyraz veya Lodos esmeyen o durgun, boğucu yaz günlerinde dönek kuşları uçurulmaz; uçurulsa bile oyuna girmez, düz inerler.
Diyet Menüsü (İnce Yem): Havada burgu gibi dönecek bir kuşu bezelye, iri mısır gibi yağlı ve ağır yemlerle beslerseniz hayvan yere çakılır. Döneklerin rasyonu her zaman hafiftir. Aspir, beyaz darı, buğday ve kenevir (tüy parlatmak için) karışımları idealdir.
Hayvan her zaman fit, adeta bir "tüy sıklet" boksör gibi olmalıdır.
Pırıltı Zamanlaması: Acemi bir yetiştiricinin en büyük hatası, kuş kümesin tam tepesinde değilken veya rüzgarı tersine almışken pırıltı vermektir. Yanlış açıda pırıltı gören dönek ya dönüşünü yarım bırakır ya da dönerek komşunun çatısına düşer. Pırıltı, rüzgar yönü hesaplanarak tam saniyesinde verilmelidir.
Yavru Eğitimi: Yavru bir dönek, havada yolu bilen usta kuşlarla (kılavuzlarla) kaldırılır. Usta pırıltıyı görüp döndüğünde, yavru da içgüdüsel olarak ona eşlik etmeye, kuyruk üstü kaymaya başlar. Zamanla kanat kapatmayı ve burguyu söker.
Son Söz: O Dönüşün Verdiği Eşsiz Haz
Dönek güvercini beslemek, sıradan bir çatı hobisi değil, gökyüzüyle satranç oynamak gibidir. Rüzgarı okumak, kuşun açısını hesaplamak ve doğru saniyede o pırıltıyı vermek tam bir sanattır. O kuşun gökyüzünü delerek, uğultulu bir sesle pervaneye girip metrelerce dönerek ayaklarınızın ucuna indiği o saniye; dünyadaki tüm dertleri, tasaları unutturan bir andır.
Eguvercin.com ailesi olarak, Ege'nin bu efsanevi kanatlarına gönül vermiş tüm yetiştiricilerimize, rüzgarınızın her daim kolayınıza olduğu, kuşlarınızın fırıldak gibi dönüp yumuşacık indiği, bol seyirli, hastalıktan uzak bereketli kümesler dileriz. Gökyüzünüz şenlikli olsun!