Kümes tozunu yutmuş, bu sevdaya gönül vermiş her yetiştirici çok iyi bilir: Kış aylarının o uzun, durgun bekleyişinin ardından follukta görülen o ilk beyaz yumurta, kümesin en büyük müjdecisidir. O tek bir yumurta; bütün bir yılın emeğinin, umudunun ve havada süzülecek yeni şampiyonların ilk adımıdır.
Değerli Eguvercin.com dostları, daha önceki yazılarımızda kuşlarımızı eşe attık, yuvalarını hazırladık. Şimdi sıra geldi işin en heyecanlı, en narin ve en sabır gerektiren kısmına. Güvercinlerde yumurtlama ve kuluçka süreci, dışarıdan bakıldığında sadece "kuşun yumurtanın üstüne yatması" gibi basit görünse de, kendi içinde muazzam bir saat gibi işleyen, kusursuz bir döngüdür.
Gelin, bu mucizevi sürecin perde arkasına, doğrudan kümesin içinden bakalım.
Yumurta Geliyor! Öncesindeki O Telaşlı Günler
Kuşlar eş tuttuğunda her şey bir anda olup bitmez. İlk yumurtanın düşmesine birkaç gün kala kümesin içinde ciddi bir hareketlilik ve değişen davranışlar başlar. İyi bir kuşçu, hayvanın halinden yumurtanın ne zaman geleceğini saatine kadar anlar.
Dişiyi Sürmek (Kovalamak): Yumurta gelmeden 3-4 gün önce erkek kuş adeta aklını oynatır. Dişi kuş yuvadan çıkıp yere inse, su içmeye veya yem yemeye kalksa, erkek anında tepesine biner ve onu gagalayarak, kovalayarak zorla yuvaya sokmaya çalışır. Çoğu acemi "Eyvah kuşlar kavga ediyor, eş bozdular" sanıp araya girer.
Oysa erkek kuş, dişinin yumurtlamak üzere olduğunu hissetmiş ve o kıymetli yumurtayı folluk dışında bir yere (yere veya başka bir yuvaya) yapmasını engellemek için eşini korumaya almıştır. Asla müdahale etmeyin.
Fiziksel Değişim (Bel Düşmesi): Yumurtlamasına 24 saat kalmış bir dişiyi elinize aldığınızda, çatal kemiklerinin (anüs bölgesinin) iyice açıldığını ve o bölgenin şişkin, yumuşak bir hal aldığını hissedersiniz. Ayrıca dişi kuşun kanatlarını hafifçe aşağı salarak, belini büküp yuvada daha uzun süre oturduğunu görürsünüz. Bu, doğum sancılarının başladığı anlamına gelir.
Yumurtlama Anı: O Mucizevi 44 Saatlik Ara
Güvercinler (bazı istisnalar dışında) her kuluçka döneminde daima iki adet yumurta yaparlar. Ancak bu iki yumurta art arda gelmez. Aralarında doğanın koyduğu şaşmaz bir saat farkı vardır.
Birinci Yumurta (İlk Göz Ağrısı):
Genellikle akşamüstüne doğru, hava kararmaya yakın saatlerde folluğa düşer. İlk yumurta geldiğinde kuşlar hemen tam zamanlı olarak üzerine yatıp kuluçkayı başlatmazlar. Üzerinde sadece ayakta durur gibi hafifçe bekler veya yanına ilişirler.
Bunun çok hayati bir sebebi vardır: Eğer dişi ilk yumurtanın üstüne tam yatıp ısıtmaya başlarsa, birinci yavru ikinci yavrudan 2 gün önce çıkar ve ondan çok daha hızlı büyüyerek küçük olanı ezer, aç bırakır. Kuşlar bunu bildiği için ilk yumurtayı beklemeye alırlar.
İkinci Yumurta (Kuluçkanın Başlaması):
İlk yumurtadan tam 40 ile 44 saat sonra (yani bir gün atlayıp, ertesi gün öğleden sonra civarı) ikinci yumurta gelir. İşte bu ikinci yumurtanın düşmesiyle birlikte o meşhur 18 günlük "Kuluçka Nöbeti" resmi olarak başlar. Artık ebeveynler yumurtanın üzerinden sadece yem ve su için çok kısa süreliğine kalkarlar.
18 Günlük Kuluçka Nöbeti ve Görev Dağılımı
Güvercinler, hayvanlar alemindeki en vefakar ve en eşitlikçi ebeveynlerdir. Kuluçka döneminde dişi ve erkek görevi harfiyen paylaşır.
Gündüz Nöbeti (Erkeğin Mesaisi):Sabah saat 09:00 ile 10:00 sularında erkek kuş yuvaya gelir ve dişiyi hafifçe gagalayıp "Kalk, sıra bende" der.Akşamüstü saat 16:00 - 17:00'ye kadar yumurtaları ısıtma görevi erkeğindir. Bu süre zarfında dişi dışarı çıkar, rahatça yemini yer, suyunu içer, taşlığını doldurur ve dinlenir.
Gece Nöbeti (Dişinin Mesaisi): Akşam hava kararmaya başladığında dişi tekrar folluğa döner, erkeğin altından yumurtaları alır. Sabaha kadar o soğuk gecelerde yumurtaları sıcak tutma görevi annededir.
Eğer kümeste gündüz vakti dişinin, gece vakti ise erkeğin yattığını görüyorsanız, kuşların saatleri ve dengesi şaşmış demektir; bu genellikle kuşlardan birinin hasta veya aşırı yorgun olduğuna işarettir.
Yetiştiricinin Kuluçka Dönemindeki Sınavı (Döl Kontrolü)
Bu 18 günlük süreçte bizim en büyük görevimiz onları rahat bırakmaktır. Sürekli yuvanın içine elinizi sokmak, folluğu temizlemeye kalkmak kuşları strese sokar; yumurtaları kırmalarına veya kuluçkayı tamamen terk etmelerine sebep olabilir.
Ancak yapmamız gereken kritik bir kontrol vardır: Boş Yumurta (Dölsüz) Kontrolü.
Kuşların 18 gün boyunca boşu boşuna bir taş parçasının üstünde yatıp kendilerini yıpratmalarını istemeyiz. Kuluçkanın 5. veya 6. gününde, kuşlar yuvadan kalktığı o kısacık anda yumurtayı nazikçe elinize alın. Telefonunuzun flaşını açıp karanlık bir ortamda ışığı yumurtanın altına tutun.
Eğer yumurtanın içi kıpkırmızı, örümcek ağı gibi incecik damarlarla sarılmışsa tebrikler; yumurta "dolu" ve yavru gelişiyor demektir.
Eğer 6. günde yumurtanın içi hala ilk günkü gibi şeffaf, sarı bir ampul gibi parlıyorsa o yumurta "boş (dölsüz)" demektir. İki yumurta da boşsa hemen folluktan alıp atın ki kuşlar yata yata yorulmasın, hemen yeni yumurta için eşleşmeye başlasınlar.
# 18. Gün: Çatlama ve Yavrunun Çıkışı
Kuluçkanın son günlerine doğru, yumurta içindeki yavru büyür ve kabuğun iç zarına dayanır. Yaklaşık 18. veya 19.
gün folluğa kulağınızı yaklaştırdığınızda, yumurtanın içinden incecik, çıtırtı şeklinde gagalamalar duyarsınız. Yavru kendi gagasındaki o özel "yumurta dişi" ile kabuğu içeriden kırmaya (çatlatmaya) başlar.
En Büyük Hata: "Yazık hayvana, çıkamıyor dur ben kabuğu soyayım" diyerek yumurtayı dışarıdan ellerinizle kırmak! Bunu yaparsanız yavrunun hala yumurta zarına bağlı olan göbek bağını yırtar, hayvanın saniyeler içinde kan kaybından ölmesine sebep olursunuz. Yavrunun o kabuğu kırarken harcadığı efor, onun ciğerlerinin açılmasını ve kaslarının çalışmasını sağlar.
Bırakın, doğa işini yapsın. Yavru o kabuğu kendi başına delecek ve o ıslak, sarı tüyleriyle annesinin şefkatli kanatlarının altına girecektir.
Sadece çok nadir durumlarda (kabuk çok kalınsa ve kuş 2 gündür çatlağı ilerletememişse) çatlağın olduğu yerden iğne ucu kadar zarın hava almasına minik bir yardım edilebilir ama genelde buna hiç gerek kalmaz.
Son Söz: Kursak Sütüyle Başlayan Yeni Hayat
O yavru yumurtadan çıktığı an, anne ve babanın kursağında özel olarak üretilen, proteine doygun, peynir kıvamındaki o mucizevi "Kursak Sütü" ile beslenmeye başlar. İlk birkaç gün sadece bu sütle beslenen yavrular, her geçen gün gözle görülür şekilde büyümeye, etlenmeye başlarlar.
İşte aylardır beklediğimiz o an gelmiştir. Artık kümesimizde yepyeni bir nefes, yepyeni bir umut vardır.
Eguvercin.com ailesi olarak; tüm kuluçkalarınızın dolu çıkmasını, yavrularınızın pırıl pırıl, kayıpsız ve sağlıklı büyümesini dileriz. Bereketli sezonlar!