O tam 18 günlük sabırlı ve stresli kuluçka bekleyişinin ardından, folluktan gelen o incecik, cılız "çik çik" sesini duyduğunuz an, kümesinizde yepyeni bir hayat başlamış demektir. Kabuğu delip hayata merhaba diyen o ıslak, sarı tüylü, gözleri kapalı minik canlıklar, artık tamamen sizin ve anne-babasının şefkatine muhtaçtır.
Değerli Eguvercin.com ailesi, "Yumurta çıktı, artık işim bitti" demek en büyük yanılgıdır. Asıl mesai, o yavrunun kabuğu kırdığı saniye başlar. Zayıf, cılız ve hastalıklı büyüyen bir yavrudan ileride ne iyi bir uçucu olur ne de sağlam bir damızlık.
Bugün, ansiklopedi laflarını bir kenara bırakıp, kümesin mutfağına giriyoruz. O ufacık et parçasını, gökyüzünü yırtacak bir atlete nasıl dönüştürürüz? İşin tüm sırlarını gün gün, adım adım anlatacağım.
# 1. Aşama: İlk 7 Gün ve "Kursak Sütü" Mucizesi
Yavru yumurtadan çıktığında tamamen savunmasızdır. Gözleri kördür, tüysüzdür ve kendi vücut ısısını koruyamaz. Bu ilk haftada sizin yapacağınız en iyi şey, onları rahat bırakmaktır.
Kursak Sütü Nedir? Yavrular ilk 5-6 gün kesinlikle tohum (yem) yemezler. Anne ve babanın kursağında sadece bu döneme özel üretilen, peynir kesiği kıvamında, inanılmaz derecede protein ve antikor deposu olan "kursak sütü" ile beslenirler. Bu süt, yavrunun bağışıklık sisteminin temelini atar.
Aşırı Müdahale Etmeyin: "Acaba doyuyorlar mı?" diyerek sürekli yavruları elinize alıp mıncıklamayın. Sizin kokunuzun sinmesi veya yavruların üşümesi, anne-babanın onları reddetmesine (bakmayı bırakmasına) sebep olabilir. Sadece günde bir kez, kuşlar yem yerken hızlıca folluğa bakıp yavruların kursağının dolu (şişkin) olup olmadığını kontrol etmeniz yeterlidir.
# 2. Aşama: 7-14 Gün Arası (Tohuma Geçiş ve Yüzükleme)
Yavruların gözleri açılmaya, vücutlarında o diken diken ilk tüy kapsülleri belirmeye başladığında ikinci faza geçmiş oluyoruz.
Katı Yeme Geçiş: Ebeveynler artık sadece süt değil, yedikleri tohumları (buğday, darı, mısır vb.) kursaklarında suyla yumuşatıp yarı sindirilmiş bir mama halinde yavrulara kusmaya başlarlar.
Damızlıkların Yemi Değişmeli: Yavrunun kemiklenmesi ve etlenmesi için anne-babaya bu dönemde mutlaka protein ağırlıklı (bezelye, burçak, fiğ) yemler vermelisiniz. Sadece buğday yiyen ana-babanın yavrusu cılız kalır, göğüs kemiği jilet gibi sivri olur.
Künye (Yüzük) Takma Zamanı: Yavrunuzun kimliği olan ayak bilezikleri tam da bu günlerde, yavru 7 ile 10 günlükken takılır. Daha erken takarsanız düşer, 12. günden sonra takmaya kalkarsanız yavrunun eklemleri büyüdüğü için ayağını zedelersiniz.
# 3. Aşama: 15-25 Gün Arası (Tehlike Çanları ve Temizlik)
Yavrular iyice tüylenmiş, yuvalıkta ayağa kalkıp kanat çırpma provalarına başlamıştır. Ancak bu dönem, yavru ölümlerinin en sık yaşandığı, en riskli dönemdir. Usta bir yetiştiricinin gözü sürekli yuvalıkta olmalıdır.
Alt Temizliği ve Göz Sulanması: Yavrular büyüdükçe dışkıları da devasa boyutlara ulaşır. Folluğun içi kısa sürede gübre tarlasına döner. Bu dışkı kuruduğunda asit (amonyak) gazı çıkarır.
Bu gaz, yavrunun doğrudan gözüne vurur; gözleri sulanır, çapaklanır ve sonunda körlüğe kadar gider. Follukların altını mutlaka 3-4 günde bir temizleyin ve yeni, kuru keçe/folluk koyun.
Sinsi Düşman:Pamukçuk (Trichomoniasis): Yavruların kursağı sürekli dolu ama hayvan zayıflıyor, hırıldıyor ve ağzından kötü bir koku geliyorsa tehlike büyüktür. Gagasını açıp içine bakın; boğazda sarı, peynir gibi bir tabaka görüyorsanız yavruya "pamukçuk" vurmuştur. Bu mikrop direkt ana-babanın kusmuğundan geçer.
Erken teşhis edip yavruya uygun pamukçuk haplarından yutturmazsanız hayvan 2 güne boğularak ölür.
Çarpık Bacak Sendromu: Eğer folluğun tabanı çok kaygansa, yavru tutunamaz ve bacakları iki yana açılır. Bu kemikleşirse kuş bir daha asla düzelemez. Folluk tabanının tırtıklı veya keçeli olduğundan emin olun.
# 4. Aşama: 25-30. Gün (Yeme Düşme ve Bağımsızlık)
Artık o ufaklık koca bir delikanlı olmuştur. Neredeyse anne-babası kadar cüsselidir, tüylerini dizmiştir. Şimdi onu yuvadan ayırma, yani "yeme düşürme" zamanıdır.
Aşağıya İndirin: Yavrular 25-28 günlük olduklarında onları üst yuvalıklardan alın ve kümesin tabanına bırakın. Ana-babalar ilk birkaç gün aşağı inip onları yerde beslemeye devam edecektir.
Yavru Yemi (İnce Yem): Hayatında ilk defa kendi başına yem yiyecek olan bir yavrunun önüne koca mısırları veya bezelyeleri koyarsanız yutamaz. Yere; darı, aspir, pirinç, buğday gibi daha ufak taneli tohumlardan oluşan "yavru yemi" serpin. Diğer kuşların o yemleri gagaladığını görerek onlardan kopya çekecek ve yem yemeyi öğrenecektir.
Su İçmeyi Öğretmek: Bir yavru yem yemeyi çok çabuk öğrenir ama su içmeyi öğrenmekte zorlanabilir. Yem yiyen ama su içemeyen yavrunun kursağında o kuru yemler taş gibi şişer. Yavruyu tabana aldığınız ilk iki gün, kafasını nazikçe tutup gagasını suluğun içine hafifçe daldırın.
Suyu hissettiği an vakumlamayı kendi içgüdüsüyle çözecektir.
Ekstra Durumlar: Ana-Baba Yavruyu Terk Ederse Ne Yapmalı?
Bazen işler yolunda gitmez. Erkek kuş başka dişiyle eşleşmek ister, dişi yeni yumurtaya heveslenir ve yavrulara bakmayı keserler. Yavrunun kursağı sönük, hayvan köşede büzüşmüşse müdahale etme sırası sizdedir.
Böyle acil durumlarda yavruyu ölüme terk etmeyin. Eczanelerden alacağınız kalın uçlu bir şırınganın ucuna yumuşak bir serum hortumu (veya sibop lastiği) geçirin. Kuşlar için özel üretilen yavru büyütme mamalarını (bulamazsanız sıcak suyla lapa haline getirilmiş, tuzu alınmış bebe bisküvisi ve haşlanmış yumurta sarısı karışımını) şırıngayla nazikçe kursağına basın.
Yavru kendi yeme düşene kadar günde iki kez bu şekilde hayatta tutabilirsiniz.
Son Söz: Emeğin Karşılığı Uçuşta Gizlidir
Bir güvercin yavrusunu yumurtadan çıkarıp sağlıklı bir şekilde yeme düşürmek, gerçekten ciddi bir emek, titizlik ve usta bir göz ister. Onların o savunmasız hallerini, gün gün tüylenip güzelleşmelerini izlemek, çektiğiniz tüm yorgunluğa değecek eşsiz bir histir.
Kursağı sağlam, kemikleri dolgun, tüyleri pırıl pırıl yetişmiş bir yavru; ne hastalıklara kolay boyun eğer ne de havada sahibini utandırır.
Eguvercin.com ailesi olarak hepinize yavrularınızın pırıl pırıl büyüdüğü, hastalıkların kümesinizden uzak olduğu, seyri bol ve bereketli bir sezon dileriz. Emekleriniz zayi olmasın!